De altsaxofoon

De altsaxofoon of altsax is de meest voorkomende uitvoering van de saxofoon. Hij dankt zijn naam aan de uitvinder: Adolphe Sax, die hem in 1840 ontwikkelde.

De Fransman Adolphe Sax werd op 6 november 1814 in Dinant geboren. Zijn vader had een instrumentenwerkplaats, waar Adolphe ook het instrumentenmakersvak leerde. In 1838 wilde Adolphe Sax een instrument ontwerpen dat de kracht van blaasinstrumenten combineerde met de speelsnelheid van strijkinstrumenten. Hij ontwierp een reeks nieuwe instrumenten, waaronder de saxofoon. Hij heeft vijftien soorten gemaakt, waarvan de sopraan, alt, tenor, bariton en bas saxofoon de meest bekende zijn. Ze hebben allen een verschillend toonbereik van lage Bes tot hoge Fis.

Wat voor instrument is de saxofoon eigenlijk?
Een saxofoon is een blaasinstrument dat behoort tot de houtblaasinstrumenten. Dit komt niet omdat het mondstuk vroeger van hout was, of omdat het rietje een soort hout is, maar omdat de klank van de saxofoon veel meer lijkt op de klank van andere houtblaasinstrumenten zoals de klarinet en de dwarsfluit. (Koperblazers zoals de trompet en de hoorn klinken veel scheller). Ook de kleppen en vingerzettingen van de saxofoon hebben meer overeenkomst met de houtblaasinstrumenten dan met de koperblaasinstrumenten (koperblazers maken gebruik van ventielen en niet van kleppen). Daarnaast is het mondstuk en de blaastechniek ook heel anders.

De altsaxofoon is een Es instrument. Waarom een Es instrument?
Als je een C speelt op een piano of een gitaar, dan hoor je ook een C. Bij saxen niet. Saxofoons zijn transponerende instrumenten: ze staan niet in C, zoals dat heet. De alt en de bariton staan in Es. Als je een C speelt op een alt of een bariton, dan klinkt die toon even hoog als een Es op de piano. Je speelt dan dus een ‘klinkende Es’, zoals dat heet.

Hoe ziet de altsax eruit?
De ‘sax’ heeft een mondstuk met een riet en een breed uitlopende metalen buis (conus). Daardoor is het instrument eigenlijk een combinatie van een houten- en koperen blaasinstrument. Maar hij wordt niet tot de koperblazers gerekend, maar zoals rietblaasinstrumenten tot de houtblazers. Het riet begint te trillen bij het blazen. Zo ontstaan trillingen die van het mondstuk door de hals naar het klankgat gaan. De combinatie van kleppen, die open en/of dicht zijn, bepaalt dan de toon die je speelt.

Historie
De fabriek van Sax is overgenomen door Selmer. De oorspronkelijke instrumenten worden gekoesterd in belangrijke musea. Er worden saxofoons gemaakt en bespeeld in vrijwel elk land van de wereld. De beeltenis van Adolphe Sax siert zowel een bankbiljet als diverse postzegels. De stad Dinant eert jaarlijks haar grote zoon met een saxofoonfestival en internationale concerten. Hier staat ook een beeld van de instrumentenbouwer. Adolphe Sax overleed op 4 februari 1894 in Parijs en werd begraven op de begraafplaats van Montmartre. Helaas heeft Adolphe Sax niet meer mogen meemaken tot welke ongekende populariteit zijn geesteskind, de saxofoon, zou stijgen. Pas in 20e eeuw wordt het instrument gebruikt bij de klassieke muziek door componisten als Wagner en Debussy. Ook in een fanfare- en harmonieorkest tref je veel altsaxen aan, evenals in een bigband. Voor Nederlanders is ongetwijfeld de meest bekende altsaxofonist(e) Candy Dulfer. Daarnaast bleek het instrument bij uitstek geschikt voor solo’s, zoals Charlie Parker liet horen. Een echte altsax-klassieker is ‘Take Five’ met Paul Desmond op de alt in The Dave Brubeck Quartet.

Mira Hakkaart en Ria Britsia